Có những người chỉ cần nhắc đến tên thôi, trong lòng ta đã không còn bình yên. Một câu họ từng nói, một việc họ từng làm, một lần họ đối xử không công bằng có thể ở lại trong ta rất lâu. Ta nhìn họ và nghĩ chính người này đã làm tôi khổ. Nhưng nếu một ngày có thể bước ra khỏi câu chuyện của riêng mình để nhìn sâu hơn vào người ấy, có khi ta sẽ thấy một điều khác.
Không ai tự nhiên trở thành một người nóng giận, lạnh lùng hay dễ làm tổn thương người khác. Phía sau một lời nói cay nghiệt có thể là nhiều năm chưa từng được lắng nghe. Phía sau một thái độ kiểm soát có thể là nỗi sợ bị bỏ rơi. Phía sau sự cộc cằn có thể là một tuổi thơ lớn lên giữa những tiếng quát mắng. Phía sau một người luôn muốn chiến thắng có thể là một đứa trẻ từng bị xem thường và đã âm thầm tự nhủ rằng mình phải mạnh hơn tất cả để không bao giờ bị tổn thương thêm lần nữa.
Điều đó không có nghĩa mọi hành vi gây tổn thương đều có thể được chấp nhận. Hiểu một người không đồng nghĩa với để họ tiếp tục làm đau mình. Ta vẫn có thể nói không, vẫn cần những giới hạn rõ ràng, vẫn có thể rời khỏi một mối quan hệ không lành mạnh. Nhưng giữa việc bảo vệ mình và việc nuôi hận thù có một khoảng cách rất lớn. Ta có thể không cho phép người khác làm tổn thương mình mà vẫn hiểu rằng chính họ cũng đang bị điều gì đó bên trong chi phối.
Làm sao cho tâm bớt nóng giận?
Có khi người làm ta đau cũng đang đau. Chỉ khác là họ không biết cách ôm lấy nỗi đau ấy nên vô tình ném nó sang người khác. Một người bị tổn thương mà không hiểu vết thương của mình rất dễ dùng chính vết thương ấy để làm người khác tổn thương. Rồi người nhận lấy tổn thương lại tiếp tục trao nó cho một người khác. Cứ như thế, một nỗi đau có thể đi qua nhiều người, nhiều năm, thậm chí nhiều thế hệ.
Nhìn bằng duyên khởi, ta bắt đầu thấy một con người không chỉ là hành vi đang xuất hiện trước mắt. Họ còn là kết quả của gia đình, tuổi thơ, môi trường, những biến cố, những nỗi sợ, những điều đã học và cả những điều chưa từng được chữa lành. Nếu ta cũng sinh ra trong hoàn cảnh ấy, trải qua đúng những điều ấy và mang theo những điều kiện ấy, chưa chắc ta đã hành xử khác họ.
Cái thấy ấy làm lòng ta mềm xuống. Không phải mềm yếu, mà là không còn cần dùng thêm một nỗi đau để đáp lại một nỗi đau. Ta vẫn thấy điều sai là sai, nhưng không nhất thiết biến người làm điều sai thành một kẻ hoàn toàn đáng ghét. Ta bắt đầu phân biệt được con người với những điều kiện đang vận hành trong họ.
Có lẽ lòng thương sâu sắc nhất không phải chỉ thương người dễ thương. Đó còn là khả năng nhìn xuyên qua một lời nóng giận để thấy một nỗi đau, nhìn xuyên qua một hành vi khó chịu để thấy một con người đang bất an, nhìn xuyên qua lớp gai để nhận ra phía trong có thể là một nơi rất mềm đã từng bị thương.
Và đôi khi, chỉ một cái thấy như vậy đã giải thoát ta khỏi rất nhiều năm oán giận. Người kia có thể chưa thay đổi, quá khứ cũng không thể viết lại, nhưng trong ta đã có một điều thay đổi thay vì tiếp tục hỏi “Tại sao họ lại đối xử với tôi như thế?”, ta bắt đầu hiểu rằng có những người chỉ có thể trao cho đời những gì họ đang có trong lòng.
Khi nhìn thấy phía sau lời nóng giận là những niềm đau chưa nói, ta không còn chỉ thấy một người đã làm mình khổ. Ta thấy một con người cũng đang bị những nhân duyên của chính họ dẫn dắt. Và ngay nơi cái thấy ấy, nếu đủ sâu, oán trách có thể nhẹ đi một chút, còn thương cảm bắt đầu có chỗ để sinh ra.
Người làm ta khổ cũng do duyên
Có những niềm đau họ giấu riêng
Nếu thấy phía sau lời nóng giận
Có khi thương cảm lại sinh liền.
