Thật ra, tâm của chúng ta chưa bao giờ được nghỉ ngơi cả. Đã luân hồi sinh tử qua bao nhiêu cõi, bao nhiêu kiếp, từ quá khứ cho đến hiện tại, tâm đã nghỉ ngơi ở đâu chưa?
Chưa bao giờ nghỉ ngơi cả. Tâm không nghỉ ngơi đâu. Nó cứ suy nghĩ, sinh rồi diệt mỗi ngày, ngay từ khi còn ở trong bụng mẹ, từ lúc bắt đầu tái sinh trong bụng mẹ rồi.
Khi ra đời, tâm có những cảm nhận thuộc về thế gian, tức là thông qua mắt, tai, mũi, lưỡi và thân; thông qua sắc màu, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm. Phần lớn những điều ấy đều thuộc về thế gian.
Chúng ta đi học, học nghề hay làm bất cứ việc gì, tất cả đều thuộc về thế gian, thuộc về nghiệp (kamma), bởi đó là những cảm nhận của thế gian. Tâm cứ hoạt động như vậy, chẳng bao giờ nghỉ ngơi.
Tâm chỉ thực sự được nghỉ ngơi khi chúng ta thực hành tu tập (kammathāna). Khi ấy, tâm sẽ trở nên nhẹ nhàng, không còn cảm thấy buồn chán. Chẳng hạn, khi tụng kinh, tâm không còn cảm thấy buồn chán nữa. Đó chính là lúc tâm bắt đầu được nghỉ ngơi.
Tâm trở nên nhẹ nhàng, không còn buồn chán. Nếu tiếp tục thực hành thêm một thời gian nữa… Thời gian ấy dài hay ngắn còn tùy từng người. Nếu siêng năng thì sẽ nhanh hơn; nếu không siêng năng thì thời gian đạt được cũng không chắc chắn.
Rồi tâm sẽ trở nên không lay động, vững vàng như một gốc cây (cổ thụ). Nó tĩnh lặng hoàn toàn, cứ tiếp tục tĩnh lặng như vậy. Ta hãy cứ duy trì trạng thái tĩnh lặng ấy qua ngày, tháng, năm, thì tâm sẽ được nghỉ ngơi.
Khi tâm đã được nghỉ ngơi, nó trở nên nhẹ nhàng. Nó có thể tự kiểm soát chính mình, kiểm soát các yếu tố cấu thành thân tâm. Khi ấy, chúng ta có thể tiếp nhận hoặc không tiếp nhận những tác động qua mắt, tai, mũi, lưỡi và thân đều được.
Sự nhẹ nhàng mà các Ngài nói đến chính là sự an tịnh. Người nào có tâm an tịnh, người ấy có hạnh phúc.
Nhưng đó không phải là thứ hạnh phúc giống như hạnh phúc của thế gian đâu… Không phải như vậy.
Khi ấy, dù là suy nghĩ điều tốt, tâm cũng không nhất thiết phải suy nghĩ; dù là suy nghĩ điều không tốt, tâm cũng không nhất thiết phải suy nghĩ. Trừ khi muốn suy nghĩ, tâm mới suy nghĩ. Tâm có thể không suy nghĩ, mà cũng có thể suy nghĩ.
Vì vậy, các vị ẩn sĩ, các vị tu khổ hạnh, tất cả những người thực hành thiền, tất cả những người xuất gia, đều hướng đến trạng thái này.
Đây chính là trạng thái mà người tu có thể an trú. Nó trở thành nơi nương tựa, là chỗ an trú trực tiếp của việc thực hành thiền.
Ngài dạy rằng bất cứ ai cũng có thể thực hành, không nhất thiết phải là người xuất gia. Và mọi người đều cần phải thực hành nữa.
Nếu không thực hành, chúng ta sẽ không thể chủ động đối với sự luân hồi sinh tử của mình đâu.
Phật giáo trực tiếp giảng dạy về sự luân hồi sinh tử. Chúng ta cứ chuẩn bị để sinh ra, chuẩn bị để chết; chết rồi lại sinh, sinh rồi lại chết, cứ như thế mãi mãi, không có điểm kết thúc.
Những cảm thọ mà chúng ta tiếp nhận mỗi ngày trong thế gian này cũng chẳng có gì… là ‘giống hệt như cũ’.
Chúng ta trải nghiệm hạnh phúc, khổ đau, niềm vui thích, sự vui mừng, nỗi buồn bã và sự bức bối, đau khổ trong tâm. Những điều chúng ta gặp gỡ, tiếp xúc mỗi ngày ấy chính là ‘thế gian’.
Ngài gọi đó là thế gian, là những cảm nhận thuộc về thế gian…
