Tôi thích những ngôi chùa cổ, vừa đứng ngoài cổng đã thấy lòng mình chậm lại. Mái ngói sẫm màu, bức tường loang dấu mưa, một nhành cây nghiêng qua câu đối cũ. Rêu mọc nơi chân trụ, xanh âm thầm trong khoảng đất ít người để mắt. Chưa nghe tiếng chuông, chưa nhìn thấy tượng Phật, mình đã muốn cất điện thoại, đứng yên thêm một lát.
Cánh cổng ấy hẳn đã đón bao nhiêu người. Người đến vào buổi sớm, người ghé lúc chiều muộn. Có người tay ôm bó sen, có người chỉ mang theo nỗi lòng chưa biết kể cùng ai. Những bước chân đi qua, vui buồn đi qua, cánh cổng vẫn ở đó, mở vào một khoảng sân có bóng cây và tiếng chim.
Tôi thích nhìn những vệt rêu trên cổng chùa. Chỗ xanh đậm, chỗ ngả vàng, chỗ khô đi rồi hồi sinh sau một trận mưa. Ngày nhỏ, thấy rêu chỉ nghĩ đến chuyện trơn chân, đến lời người lớn dặn phải cẩn thận. Lớn lên, nhìn rêu bám trên một bức tường quen, bỗng thấy thương những gì đã cùng mình đi qua năm tháng.
Chùa xưa trong ký ức thường có một cái cổng nhỏ. Bước qua là khoảng sân gạch, cây bồ-đề, giàn hoa giấy và chiếc lu hứng nước mưa bên hiên. Buổi trưa, nắng nằm trên bậc cửa. Một vị sư già ngồi nhặt lá rau, thỉnh thoảng ngẩng lên hỏi khách đã ăn cơm chưa. Câu hỏi giản dị mà nhiều năm sau vẫn nhớ.
Hồi ấy, theo mẹ đi chùa, tôi chưa hiểu những lời cầu nguyện. Chỉ biết nép bên tà áo, chờ mẹ lễ Phật xong để ra sân chơi. Mẹ đứng rất lâu trước chánh điện. Bàn tay chắp lại, đôi mắt khép hờ. Bây giờ nghĩ lại, có lẽ trong sự lặng im ấy là bao nhiêu lo toan cho chồng con, cho những ngày còn thiếu trước hụt sau.
Rồi mình lớn, có công việc, có những chuyến đi, có nhiều lý do để hẹn một lần về chùa. Khi rảnh hơn, khi bớt bận, khi thu xếp được. Những lời hẹn kéo dài, đến lúc trở lại mới thấy người giữ cổng đã già, cây ngoài sân đã cao và vị thầy từng hỏi mình chuyện học hành cũng không còn nữa.
Đứng trước cổng cũ, có khi thấy rõ thời gian qua những điều như vậy. Một bậc đá mòn, nét chữ nhạt màu, khoảng trống nơi chiếc ghế thầy thường ngồi. Tay đưa lên chạm cánh cửa gỗ, chợt nhớ bàn tay mẹ ngày trước đã dắt mình qua đây. Mẹ giờ bước chậm, còn mình nhiều hôm vẫn đi nhanh đến mức quên ngoái lại.
Bởi thế, mỗi lần có dịp về một ngôi chùa quen, tôi thường nán ngoài cổng. Nhìn người qua lại, nghe tiếng dép trên sân, ngửi mùi đất ẩm sau mưa. Có những ký ức chỉ cần một mùi hương để trở về. Cả buổi chiều tuổi nhỏ có thể hiện lên từ khói bếp, từ tiếng chổi quét lá phía sau nhà khách.
Chùa vẫn có những việc rất đời thường. Mái dột cần sửa, sân cần quét, bữa cơm cần người nấu. Giữa vẻ trầm mặc mà khách ghé thăm yêu thích là sự chăm sóc mỗi ngày của bao người. Một cổng chùa đứng được qua năm tháng cũng nhờ những bàn tay âm thầm giữ gìn, từ vá lại viên ngói đến phát quang lối đi.
Tôi thương nét rêu phong ấy, đồng thời mong những ngôi chùa cũ được chăm nom cẩn thận. Mái ngói yên ổn qua mùa bão, bậc thềm đủ an toàn cho người già, nét chạm xưa còn được giữ lại. Để mai này, một đứa trẻ lớn lên vẫn tìm thấy nơi từng theo mẹ lễ Phật, vẫn nhận ra chiếc cổng trong ký ức của mình.
Có lần ra về, tôi gặp một bà cụ đứng ngoài cổng, sửa lại quai dép. Cụ ngẩng nhìn mái chùa rồi bảo, hồi trẻ cụ đã đi qua đây nhiều lần. Nói xong, cụ cười, bước chầm chậm xuống đường. Tôi nhìn theo, bỗng nghĩ mình rồi cũng sẽ có một ngày trở lại, đứng thật lâu chỉ để nhận ra một nơi chốn thân quen.
Rêu vẫn xanh trên chân cổng. Trong sân, có người đang gom lá. Tôi bước ra đường, mang theo tiếng chuông vừa ngân và ý nghĩ chiều nay sẽ gọi về cho mẹ. Có lẽ mẹ sẽ vui khi nghe tôi kể, ngôi chùa ngày trước vẫn còn cây cũ, cổng xưa.
