Tôi thấy có một điều như thế này. Người ta thường nói hạnh phúc là hư ảo, niềm vui rồi cũng qua, những gì mình đang có hôm nay chưa chắc ngày mai còn giữ được. Điều đó không sai. Nhưng tại sao khi nói đến đau khổ, người ta lại quên mất điều ấy?
Nếu hạnh phúc là vô thường thì đau khổ cũng vô thường chứ sao? Nếu niềm vui không thể tồn tại mãi, thì có lý nào nỗi buồn lại tồn tại suốt đời?
Vậy mà phần đông chúng ta lại sống như thể hạnh phúc là thứ rất mong manh, còn đau khổ là thứ bền chắc nhất trên đời.
Có một anh làm việc cho tôi mấy tháng nay. Hôm nay, trong lúc ngồi nghỉ mệt, anh nói:
“Sư ơi, hồi đó giờ con đi làm nhiều nơi rồi, mà chưa có chỗ nào con thấy vui như ở đây. Không hiểu sao cứ ở gần sư là con thấy bình an lắm.”
Rồi anh nói tiếp:
“Chắc người tu như sư hạnh phúc lắm hả sư? Con thấy sư lúc nào cũng vui vẻ, cười nói thoải mái. Chứ người đời như tụi con khổ quá.”
Tôi hỏi:
“Ủa, sao khổ? Anh kể sư nghe coi.”
Anh nói:
“Hồi trước con có vợ, có hai đứa con. Gia đình đang sống hạnh phúc thì vợ con bị ung thư rồi qua đời. Lúc đó con đau khổ đến mức muốn chết theo luôn. Nhưng nghĩ tới hai đứa nhỏ, không có mẹ rồi, giờ không có cha nữa thì ai lo, nên con ráng sống tới bây giờ. Mà mỗi lần nhớ lại, con vẫn buồn lắm sư.”
Nghe anh kể, tôi hiểu đó là một mất mát không dễ gì nguôi ngoai.
Tôi mới nói: “Nếu nói về khổ thì anh chưa chắc đã khổ bằng sư đâu.”
Có những người khổ gần cả đời mà vẫn không thay đổi
Anh nhìn tôi ngạc nhiên:
“Sư mà khổ cái gì? Con thấy tối ngày sư cười hoài. Nói thiệt, nội làm cho sư thôi con cũng thấy vui rồi. Mà sư khổ chuyện gì, rồi sư vượt qua bằng cách nào?”
Tôi nói:
“Anh thấy sư cười nên nghĩ sư chưa từng đau khổ. Nhưng anh có biết trước khi một người có thể ngồi đây cười như vậy, họ đã trải qua những gì không?”
Tôi nói tiếp:
“Trong cuộc đời, ai cũng có những chuyện buồn, những mất mát, những điều không như ý. Sư cũng vậy thôi. Có những chuyện lúc mới xảy ra, mình đau khổ vô cùng. Nhưng rồi ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác, mình nhìn lại thì thấy nỗi đau ấy đã không còn giống như lúc ban đầu nữa.”
Tôi hỏi anh:
“Ngày vợ anh mới mất, anh đau khổ như thế nào?”
Anh nói:
“Dạ, lúc đó con tưởng không sống nổi.”
“Vậy bây giờ anh còn đau khổ giống y như ngày đó không?”
Anh suy nghĩ một hồi rồi nói:
“Dạ không. Bây giờ con cũng đi làm, lo cho con cái, nhiều khi cũng vui. Nhưng nhớ tới vợ thì vẫn buồn.”
Tôi nói:
“Đó, anh thấy chưa? Sư đâu có nói anh phải quên vợ. Một người mình từng thương, từng chung sống, có với nhau hai mặt con, làm sao nói quên là quên được. Nhưng anh thử nhìn lại coi, nỗi đau của anh có còn nguyên vẹn như ngày vợ mới mất không?”
Anh im lặng.
Tôi nói tiếp:
“Ngày trước gia đình anh hạnh phúc, anh có nghĩ một ngày nào đó hạnh phúc ấy sẽ mất không?”
Anh lắc đầu.
“Vậy mà nó vẫn mất. Rồi khi vợ mất, anh tưởng mình không thể sống nổi. Vậy mà hôm nay anh vẫn sống, vẫn nuôi con, vẫn đi làm, vẫn có những lúc vui vẻ. Như vậy chẳng phải nỗi đau cũng đã thay đổi rồi sao?”
Thật ra, điều tôi muốn nói với anh cũng là điều tôi muốn nhắc mọi người.
Chúng ta thường lấy vô thường để nói về sự mong manh của hạnh phúc, nhưng lại quên dùng chính vô thường để nhìn vào sự mong manh của đau khổ.
Khi hạnh phúc, mình được nhắc rằng đừng tham đắm, vì mọi thứ rồi sẽ đổi thay. Nhưng khi đau khổ, mình lại tin rằng nỗi đau ấy sẽ theo mình đến hết cuộc đời.
Tại sao mình có thể tin niềm vui sẽ qua, mà không chịu tin nỗi buồn cũng sẽ qua?
Tôi không nói đau khổ là giả. Khi mất người thân, mình vẫn khóc. Khi bị phản bội, mình vẫn đau. Có những mất mát mà nhiều năm sau, chỉ cần nhớ lại là nước mắt vẫn chảy.
Nhưng nước mắt của hôm nay đâu có nghĩa là mình đang đau khổ y như ngày đầu tiên.
Có những chuyện trước đây chỉ cần nhắc tới là mình không chịu nổi. Vậy mà bây giờ mình có thể ngồi kể lại cho người khác nghe. Có khi đang kể còn mỉm cười vì nhớ tới những kỷ niệm đẹp.
Người thương có thể không còn, nhưng điều đó không có nghĩa là suốt quãng đời còn lại mình không thể có thêm một ngày vui.
Tôi nói với anh:
“Anh à, sư không có cách gì làm cho những chuyện đau buồn trong quá khứ chưa từng xảy ra. Sư cũng không thể bắt lòng mình muốn hết buồn là hết buồn ngay. Nhưng sư hiểu một điều, khi nỗi buồn đến thì nó có mặt, rồi nó cũng thay đổi. Mình không cần phải ôm nó suốt ngày để chứng minh rằng mình đã từng thương quý một người sâu đậm.”
Thương vợ không có nghĩa là anh phải đau khổ cả đời. Anh vẫn có thể nhớ vợ, thương vợ, mà sống những ngày còn lại cho đàng hoàng, vui vẻ và chăm sóc hai đứa con.
Đừng nghĩ rằng khi mình bắt đầu vui trở lại là mình đã quên người mất.
Tôi thấy nhiều người rất ngộ. Họ chấp nhận rằng những ngày hạnh phúc nhất rồi cũng trở thành quá khứ, nhưng lại không chấp nhận rằng những ngày đau khổ nhất cũng có thể trở thành quá khứ.
Nếu hạnh phúc không tồn tại mãi mãi, thì đau khổ lấy gì để tồn tại mãi mãi?
Cho nên, khi đang hạnh phúc, đừng tưởng hạnh phúc luôn đến với mình hoài . Và khi đang đau khổ, cũng đừng vội kết luận rằng cuộc đời mình từ đây chỉ còn bất hạnh.
Bởi có những ngày, mình đã từng khóc đến mức tưởng không thể sống nổi. Vậy mà hôm nay, mình vẫn có thể ngồi đây, kể lại chuyện ấy, rồi mỉm cười.
Không phải vì những chuyện đau buồn chưa từng xảy ra. Mà vì nỗi đau cũng vô thường.
Người ta thường nhắc nhau đừng quá vui, vì hạnh phúc rồi sẽ qua. Nhưng sao ít ai nhắc người đang đau khổ rằng: Nỗi đau này cũng đâu ở lại mãi với mình.
