Người xuất gia cũng là con người, vẫn có những khiếm khuyết cần sửa đổi.
Sau khi đọc bài viết Công khai kỷ luật Tăng Ni có phải “vạch áo cho người xem lưng”? trên Phatgiao.org.vn, cùng những đề xuất về công tác quản lý và hình thức kỷ luật đối với Tăng Ni vi phạm giới luật, Hiến chương Giáo hội, tôi xin chia sẻ vài suy nghĩ về câu chuyện còn nhiều trăn trở này.
Tôi là người tìm hiểu Phật pháp. Sự hiểu biết và thực hành của tôi đến nay vẫn còn nhiều thiếu sót. Dẫu vậy, tôi luôn trăn trở về đạo hạnh, nhân cách của người xuất gia, đặc biệt là các tu sĩ trẻ. Trước đây, tôi từng chia sẻ những suy nghĩ này qua các bài đăng trên Phatgiao.org.vn như Giữ giới giữa thời mạng xã hội, Khi tu sĩ trẻ livestream phản cảm trên mạng xã hội, Tu sĩ và mạng xã hội: Hòa nhập nhưng không hòa tan và Nhà sư, mạng xã hội và cơ hiềm.
Người xuất gia cũng là con người, vẫn có những khiếm khuyết cần sửa đổi. Họ đến với Phật pháp, thực hành lời Phật dạy để chuyển hóa bản thân, hướng đến giải thoát, giác ngộ. Trên đường tu tập, có thể có lúc mắc lỗi. Giới luật đặt ra những giới hạn rõ ràng và cách xử lý tùy theo tính chất vi phạm. Chẳng hạn, theo giới luật, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni hành dâm thì phạm giới Ba-la-di, mất tư cách Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni.
Trở lại với chuyện công khai kỷ luật Tăng Ni, tôi nghĩ điều quan trọng khi mắc lỗi là đủ can đảm thừa nhận mình đã sai và đủ chân thành để sửa chữa. Trong đời, ai cũng có lúc mắc lỗi. Có lỗi do thiếu hiểu biết, có lỗi do nóng giận, ích kỷ hoặc vô tâm. Một lỗi lầm chưa nói hết về một con người. Thái độ của người ấy sau khi nhận ra mình sai mới cho thấy họ có sẵn lòng thay đổi hay không.
Khi mắc lỗi, ta dễ tìm lý do biện minh, đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc người khác để giữ thể diện. Nhận lỗi cho thấy ta đủ trưởng thành để đối diện với sự thật, ngay cả khi sự thật ấy khiến mình xấu hổ. Một lời xin lỗi có giá trị, và giá trị ấy được củng cố bằng hành động sửa sai. Nếu đã làm ai đó tổn thương, hãy tìm cách bù đắp trong khả năng của mình. Nếu đã quyết định sai, hãy xem lại vì sao mình quyết định như vậy. Điều đã xảy ra không thể thay đổi, nhưng ta có thể thay đổi cách sống từ hôm nay để lỗi ấy không lặp lại.
Sự thành thật còn thể hiện ở việc chấp nhận hậu quả, tôn trọng thời gian người bị tổn thương cần để nguôi ngoai và kiên nhẫn chứng minh sự thay đổi bằng hành động. Có khi ta mất một mối quan hệ dù đã chân thành nhận lỗi. Có những tổn thương khó lành lại như ban đầu. Dù không thể lấy lại những gì đã mất, ta vẫn có thể sống ngay thẳng và có trách nhiệm hơn từ đó.
Điều đáng lo là khi biết mình sai mà vẫn cố chấp. Khi đủ chân thành để nhận lỗi và đủ dũng cảm để sửa mình, ta có thể trưởng thành từ chính điều đã vấp phải. Mỗi hoàn cảnh có một nỗi niềm riêng. Có lúc, biết điều gì đúng mới chỉ là bước đầu. Việc khó hơn là biết phải làm gì với những gì đã xảy ra.
Chấp nhận sự thật là thấy rõ mình đang đứng ở đâu, để biết bước tiếp theo cần làm gì. Khi nhìn lại một lỗi lầm, ta có thể nhận ra thói quen đã dẫn mình đến đó và học cách ứng xử khác đi. Sự trưởng thành cũng nằm ở chỗ ta trở nên sáng suốt, chân thật và có trách nhiệm hơn qua mỗi lần như thế.
Nhìn ra ngoài, ta thấy cuộc đời. Nhìn vào trong, ta thấy chính mình. Khi nhìn sâu bằng trí tuệ, ta có thể nhận ra những nguyên nhân khiến mình khổ đau. Hiểu được những nguyên nhân ấy, ta có thêm tự do để lựa chọn cách sống, thay vì tiếp tục làm theo thói quen cũ. Trong tinh thần đạo Phật, nhìn thẳng vào sự thật là một bước của sự tỉnh thức.
Khi công khai một quyết định kỷ luật, điều cần giữ là sự chính xác và thái độ tôn trọng người liên quan. Nêu rõ sai phạm và trách nhiệm giúp đại chúng hiểu việc xử lý. Lòng từ bi thể hiện ở cách giữ gìn phẩm giá của người mắc lỗi, đồng thời giúp họ thấy rõ điều cần sửa. Và khi sự thật chỉ ra rằng chính mình đã sai, hãy đủ khiêm nhường để nhận lỗi, đủ dũng cảm để sửa đổi và đủ kiên trì để chứng minh sự thay đổi bằng hành động.
