Hỏi: Nếu một người rất gần gũi với chúng ta, chúng ta luôn đối xử tốt với họ nhưng họ lại thường xuyên làm tổn thương chúng ta, thì nên làm thế nào để chấm dứt vòng lặp của nghiệp này? Hay chúng ta cứ để mọi việc diễn ra tự nhiên rồi buông xuống? Kính mong Sư chỉ dạy.

Ajahn Golf trả lời: Việc chúng ta đối xử tốt với người ấy chính là sự thực hành của chúng ta. Còn việc họ đối xử không tốt với chúng ta là vấn đề trong sự thực hành của chính họ. Nhưng khi tình yêu thương mà chúng ta dành cho họ lại khiến chúng ta khổ đau, thì đó chính là phiền não của chúng ta.

Vậy chúng ta nên làm gì? Có phải chúng ta phải ngừng yêu thương họ không? Nếu chúng ta yêu một người bằng phiền não, tình yêu ấy sẽ trở thành một thứ tình yêu có sự kiểm soát. Chúng ta muốn họ hành xử, nói năng hay làm điều gì đó theo đúng ý mình.

Nhưng nếu nói đến “tình yêu” theo nghĩa của Pháp thì đó là từ ái - mettā. Chúng ta đơn thuần chúc lành cho họ, mong họ có được những điều tốt đẹp và sống hạnh phúc.

Như tôi từng nói, chúng ta có thể thay đổi chính mình nhưng không thể thay đổi thói quen hay khuynh hướng của người khác. Điều chúng ta có thể làm là vẫn tiếp tục đối xử tốt với họ, nhưng không mong đợi rằng họ cũng phải đối xử tốt lại với mình. Khi không còn mong đợi, khổ đau cũng bớt cơ hội sinh khởi.

Nếu muốn tâm nhẹ nhàng hơn, chúng ta có thể thử nghĩ thế này: Có lẽ trong quá khứ, chúng ta từng khiến người ấy đau khổ và bây giờ đang trở lại để nhận lãnh quả của nghiệp ấy. Nghĩ như vậy không phải để dằn vặt mình, mà để tâm bớt trách móc và biết quay về nhìn lại chính mình.

Vào lúc này, chúng ta cần dùng trí tuệ để tự giáo huấn mình. Đức Phật dạy rằng: “Thế gian này là khổ. Chúng ta có điều gì, chúng ta có thể khổ vì điều ấy. Chúng ta yêu thương, bám víu vào điều gì, chúng ta cũng có thể khổ vì điều ấy”.

Do đó, chúng ta vẫn đối xử với người ấy như bình thường, vẫn làm những gì mình cần làm, nhưng không mong đợi họ phải đối xử tốt lại với mình theo cùng một cách. Chỉ như vậy thôi thì vấn đề đã có thể kết thúc.

Hãy quay trở về chăm sóc và gìn giữ tâm mình thật tốt, rồi dùng chính hoàn cảnh này làm một bài học Pháp để tự nhắc nhở: “Nếu chúng ta còn tái sinh, chúng ta sẽ lại phải khổ vì chuyện này. Nếu chúng ta có gia đình, chúng ta sẽ lại phải khổ vì chuyện này. Nếu chúng ta còn có năm uẩn, chúng ta sẽ lại phải khổ vì năm uẩn ấy!”.

Hoặc đôi khi, chúng ta cũng có thể tự trách mình một chút: “Chỉ vì mình quá ngu dốt nên mới đi yêu thương người ấy như vậy. Ai bảo mình phải yêu người ấy? Đức Phật đâu có dạy chúng ta phải yêu theo cách này!”.

Nếu thật sự không thể chịu đựng nổi nữa thì hãy đến xuất gia với tôi! Nhưng thôi, không nên nói như vậy - nhỡ đâu người ấy lại theo đến tận chùa thì sao! (cười)

Vậy chúng ta hãy thử buông xuống. Buông ở đây không nhất thiết là bỏ đi, cắt đứt hay chấm dứt mọi quan hệ, mà trước hết là buông sự mong cầu trong tâm mình.

Chúng ta vẫn tiếp tục sống và hành xử như bình thường, vẫn thực hiện những bổn phận và trách nhiệm cần làm. Chỉ có điều, hãy chuyển tình yêu thương vốn còn sự kiểm soát, sở hữu và mong đợi được đáp lại thành từ ái - mettā theo nghĩa của Pháp.

Khi ấy, chúng ta thương một người mà không bắt họ phải trở thành người mình muốn; đối xử tốt không phải để đổi lấy sự tử tế tương ứng; làm điều nên làm vì đó là sự thực hành của chính mình.

Từ ái như vậy là một tình thương chân thành, mong muốn người kia trở nên tốt đẹp và hạnh phúc hơn, nhưng đồng thời không trói buộc tâm mình vào cách họ đáp lại. Đó là một tình thương đưa chúng ta đến tự do thực sự.