Làm tình nguyện tại một trung tâm thiền, tôi nhận ra sự kiệt sức của người quản lý quán cà phê qua chính những gì mình từng trải. Tôi muốn giúp họ có một điểm tựa, rồi dần hiểu rằng lòng tốt cũng cần đi cùng sự tỉnh táo và khả năng đặt giới hạn.
Người quản lý quán cà phê Hòa bình Thế giới tại trung tâm thiền khiến tôi có cảm giác đang nhìn lại mình gần hai năm trước. Khi ấy, sau thời gian dài phụng sự tại một trung tâm Vipassana, tôi cũng gần chạm giới hạn chịu đựng.
Tôi nhận ra ở họ sự kiệt sức, bực bội và cam chịu quen thuộc. Trong lòng, tôi quyết định sẽ trở thành điểm tựa mà ngày trước mình từng mong có được.
Đây là trung tâm thứ sáu thuộc Truyền thống Kadampa Mới mà tôi đến làm tình nguyện trong năm. Qua cuộc trao đổi với vị phụ trách hành chính, công việc nghe khá đơn giản, chủ yếu là hỗ trợ rửa chén tại quán cà phê.
Những ngày đầu trôi qua trong việc học cách mọi thứ vận hành, ghi nhớ nơi cất đồ và làm quen với những gương mặt mới. Có một cảm giác bất an chưa gọi được tên, nhưng tôi cho rằng đó chỉ là sự hồi hộp khi bắt đầu ở một nơi xa lạ.
Tôi vẫn tận hưởng những cuộc đi bộ sáng sớm khi mùa hè dịu xuống nhường chỗ cho mùa thu, sự nhộn nhịp của quán, những vị khách dễ mến và các lớp học với nhiều vị thầy khác nhau.
Thế nhưng, cảm giác chao đảo vẫn còn đó.
Giúp nhau tìm lại nhịp làm việc
Khi tôi hỏi cần hỗ trợ điều gì nhất, người quản lý trả lời rằng họ mong công việc “thông suốt hơn”.
Tôi hiểu phần nào ý ấy. Quanh chúng tôi là những người đến rồi đi cùng nhiều chuyện rối ren, trong khi tôi liên tục nghe nhận xét rằng trung tâm rất bình yên, hòa hợp và thấm nhuần Chánh pháp.
Tôi bắt đầu từ những việc trong khả năng của mình. Tôi sắp xếp lại khu vực làm việc, thu gọn kho chứa và tổ chức đồ dùng để mọi người dễ tìm, dễ lấy.
Tôi cũng giữ những cuộc trò chuyện nhẹ nhàng, cố gắng duy trì nhịp công việc ổn định. Tôi chưa biết điều gì đang diễn ra trong lòng người quản lý, nhưng có thể giúp không gian quanh họ bớt nặng nề.
Đúng lúc ấy, một nhà nghiên cứu từng làm tình nguyện cùng tôi tại một quán cà phê khác liên hệ báo tin đã nhận bằng thạc sĩ. Người ấy nghiên cứu tâm lý học của hoạt động tình nguyện và nói tôi đã giúp họ hiểu tầm quan trọng của sự hài hước.
Tôi vốn luôn sẵn lòng làm anh hề của Chánh pháp. Vì vậy, tôi bắt đầu tạo ra vài khoảnh khắc ngớ ngẩn, chẳng hạn cố vẽ hình trên cà phê latte rồi làm sai bét.
Người bạn cùng thuyền của tôi hiếm hoi nở nụ cười. Họ kể những lần tạo hình cà phê thất bại trước khi làm được hình trái tim quen thuộc.
Khi biết họ thường xem phim Seinfeld vào buổi tối, chúng tôi cùng tưởng tượng nhân vật “Soup Nazi” đến làm tình nguyện, quát khách rằng “Không có Chánh pháp cho anh đâu!”.
Chúng tôi làm việc bên nhau trong không khí thân thiện như thế suốt vài tuần. Có ngày dễ chịu hơn, có ngày khó khăn hơn.
Rồi một buổi sáng, tôi đến quán và biết họ vẫn nằm trên giường vì đau nửa đầu. Những tuần tiếp theo, họ tiếp tục chật vật với nhiều triệu chứng thể chất bất ngờ.
Tôi thầm tự hỏi liệu cơ thể họ đang lên tiếng về điều mà chính họ chưa thể nói ra, rằng đã đến lúc nhổ neo.
Những ngày họ có thể đến, chúng tôi lại cùng tìm nhịp làm việc. Những ngày họ vắng mặt, tôi gánh phần việc còn lại.
Khi lòng tốt trở thành sự gánh chịu
Tôi từng nghe một định nghĩa đáng suy nghĩ về sự vận hành bất ổn trong quan hệ. Đó là khi những người tham gia không thể đổi vai cho nhau.
Tôi bắt đầu đau lòng nhận ra một số người trong cộng đồng hoàn toàn bằng lòng đứng nhìn mình làm việc thay vì hỗ trợ. Cách họ cư xử cũng thay đổi tùy người đang có mặt.
Ngoài một vị ni cư trú tại trung tâm, dường như chỉ có tôi thường xuyên tham dự các lớp học.
Rồi khủng hoảng tại quán cà phê lên đến đỉnh điểm, đúng lúc hai cơn bão Austen và Bole đổ vào nước Anh. Tôi đang ở London thăm bạn vào cuối tuần và nhận được những thông tin rất khác nhau từ trung tâm. Đáng lo nhất là người quản lý có thể phải nhập viện.
Ngồi lại với những gì đã tích tụ suốt hai tháng, tôi bật khóc.
Tôi khóc vì người bạn cùng thuyền thiếu sự nâng đỡ. Tôi khóc khi thấy lời dạy về việc trân quý người khác bị sử dụng để gây sức ép.
Tôi nhớ những lần bản thân từng bị cộng đồng tu học khép hàng ngũ chống lại. Tôi cũng tự hỏi liệu thiện ý hỗ trợ của mình có vô tình giúp một tình trạng gây đau khổ kéo dài thêm.
Và tôi khóc cho phần trong mình vẫn khát khao một tăng thân đến mức chấp nhận những trò thao túng tâm lý.
Trong những trải nghiệm trước, tôi thường bị đẩy vào vai người chịu tội thay rồi rời đi. Lần này, đứng cạnh một người đang trải qua khó khăn tương tự, tôi có thể nhận ra những điều từng khiến mình hoang mang.
Rời đi trong sự sáng rõ
Khi trở lại, tôi thấy trung tâm có thêm nhiều chuyện rối ren. Tôi cố bảo vệ sự riêng tư của người quản lý, giúp họ giữ vững phương hướng trong lúc chuẩn bị về dưỡng sức bên gia đình.
Những gì từng trải cũng giúp tôi lên tiếng khi có người kể lại sự việc theo cách né tránh trách nhiệm. Tôi muốn những điều thực sự xảy ra được nhìn nhận.
Cuối cùng, tôi báo trước hai tuần sẽ nghỉ và đề nghị chuyển sang một trung tâm khác. Tôi vẫn mong tìm được một tăng thân có sự nâng đỡ qua lại, nơi mọi người có thể học hỏi và cùng chia sẻ trách nhiệm.
Trải nghiệm ấy khiến tôi nhìn lại những vai trò mình đã nhận, những phần việc cứ tiếp tục gánh và cả nỗi sợ mất đi cảm giác thuộc về một cộng đồng.
Với bạn đọc đang ở trong hoàn cảnh tương tự, có lẽ cũng đáng dành thời gian tự hỏi mình có thể nghỉ ngơi hay nhờ giúp đỡ không. Khi mình mệt, liệu có ai sẵn lòng tiếp nhận phần việc? Khi có điều bất ổn, mình có được nói thật lòng?
Tâm từ cần sự quan tâm chân thành đối với người khác và cả chính mình. Đôi khi, thực hành ấy bắt đầu bằng một lời nói rõ ràng về giới hạn, một đề nghị được hỗ trợ hoặc quyết định rời đi để hồi phục.
TS Lê Trường An (theo StartFragmentBuddhistdoor Global)EndFragment
