Trong thực tế, nếu một vị đã bị đình chỉ chức vụ hoặc không còn được phép nhân danh tổ chức mà Phật tử không biết, sự nhầm lẫn có thể tiếp diễn.
Hỏi: Khi Giáo hội công khai quyết định kỷ luật Tăng Ni, có người lo rằng đây là “vạch áo cho người xem lưng”, khiến Phật tử mất niềm tin. Theo quy định Tăng sự và giới luật Phật chế, nên hiểu thế nào để vừa bảo hộ Tăng đoàn, vừa không dung dưỡng sai phạm?
(Phạm Quyết, TP.HCM)
Đáp: Nỗi lo ấy xuất phát từ tình cảm kính trọng Tam bảo. Tuy nhiên, bảo hộ hình ảnh Tăng đoàn cần đặt trên nền tảng thanh tịnh, chân thật và trách nhiệm. Công bố quyết định xử lý đúng thẩm quyền, đúng sự thật, trong phạm vi cần thiết có thể bảo vệ niềm tin. Điều cần tránh là biến thông tin kỷ luật thành phương tiện bêu riếu.
Ở đây, văn bản cần đối chiếu là Quy chế hoạt động Ban Tăng sự Trung ương nhiệm kỳ IX (2022-2027), ban hành theo Quyết định 93/QĐ-HĐTS ngày 14/3/2023. Điều 5 xác định nhiệm vụ giám sát, hướng dẫn Tăng Ni tuân thủ giới luật, Hiến chương và quy định Giáo hội. Như vậy, chấn chỉnh sai phạm thuộc trách nhiệm bảo hộ đời sống tu hành.
Đáng chú ý, điểm g thuộc phần nghĩa vụ sử dụng không gian mạng tại Điều 81 quy định Tăng Ni không đăng tải các hành vi vi phạm của trụ trì, Trưởng ban Quản trị tự viện, Tăng Ni chưa được các cấp Giáo hội xử lý. Điều này cần được đọc đúng đối tượng, hoàn cảnh; không thể suy thành lệnh cấm mọi thông tin về kỷ luật.
Ngược lại, cũng không thể suy rằng đã xử lý thì bất kỳ ai muốn đăng gì cũng được. Quy chế không mặc nhiên yêu cầu công khai mọi vụ việc. Việc thông tin phải theo thẩm quyền, nội dung quyết định và nhu cầu thực tế. Phân biệt như vậy giúp tránh cả hai cực đoan: che giấu sai phạm hoặc tùy tiện phát tán.
Giới luật cũng cho thấy sự thận trọng tương tự. Trong Luật tạng Pāli, điều học Pācittiya 9 quy định việc một Tỳ-kheo nói với người chưa thọ đại giới về trọng tội của Tỳ-kheo khác là phạm, trừ trường hợp được Tăng chúng cho phép. Không thể bỏ phần ngoại lệ rồi kết luận giới luật cấm tuyệt đối việc thông báo lỗi phạm ra ngoài.
Đây là điều học thuộc một hệ truyền Luật cụ thể; khi áp dụng cho Tăng Ni thuộc các truyền thống, cần đối chiếu Luật bổn tương ứng. Tuy nhiên, nó cho thấy một nguyên tắc đáng suy ngẫm: chuyện lỗi phạm không thuộc quyền tùy tiện rêu rao của cá nhân, nhưng cũng không phải điều luôn phải giấu kín bất kể hoàn cảnh.
Một trường hợp nổi bật được Tiểu phẩm Luật tạng ghi lại là việc Đức Phật chỉ dạy Tăng chúng thực hiện thủ tục thông báo về Đề-bà-đạt-đa tại thành Vương Xá. Tôn giả Xá-lợi-phất được cử thông tin để người dân hiểu rằng hành vi của vị ấy không đại diện cho Phật, Pháp và Tăng.
Ý nghĩa bảo hộ Tăng đoàn ở đây rất rõ: xác định trách nhiệm cá nhân, ngăn công chúng quy kết sai lầm ấy cho toàn thể cộng đồng. Dẫu vậy, không nên biến trường hợp đặc thù này thành công thức áp dụng cho mọi vụ việc. Nó là căn cứ để thấy việc thông tin ra ngoài, khi đúng duyên và đúng phép, có thể phục vụ sự bảo hộ.
Trong thực tế, nếu một vị đã bị đình chỉ chức vụ hoặc không còn được phép nhân danh tổ chức mà Phật tử không biết, sự nhầm lẫn có thể tiếp diễn. Khi ấy, một thông báo chính thức giúp cộng đồng nhận diện tình trạng thực tế, đồng thời thể hiện Giáo hội có trách nhiệm chấn chỉnh những điều trái với chuẩn mực.
Thông báo cần nêu căn cứ, kết luận, hình thức xử lý và phạm vi hiệu lực. Những chi tiết riêng tư không cần thiết, hình ảnh gây tổn thương hoặc thông tin nhận diện người bị hại cần được bảo vệ. Có kết luận đến đâu, thông tin đến đó; không dùng quyết định kỷ luật làm cớ suy diễn thêm những cáo buộc chưa được xác minh.
Người Phật tử cũng cần giữ chánh ngữ: tiếp nhận nguồn chính thống, không chế giễu, không quy chụp toàn thể Tăng Ni từ lỗi của một người. Tôn trọng khả năng sửa sai không có nghĩa xóa trách nhiệm; giữ nghiêm kỷ cương cũng không đòi hỏi nuôi dưỡng tâm công kích.
Vì vậy, câu hỏi cốt lõi là công khai để làm gì và bằng cách nào. Minh bạch có trách nhiệm giúp người dân thấy giới luật được tôn trọng. Uy tín Tăng đoàn được bồi đắp từ sự tu hành chân chính và năng lực tự chấn chỉnh, chứ không thể chỉ dựa vào việc ngăn người khác biết chuyện chưa tốt.
__________
* Thắc mắc cần giải đáp, hoan hỉ gửi về: info@phatgiao.org.vn
