Thấy con ngỗ nghịch, tiêu xài hoang phí hoặc liên tục gây chuyện, một số cha mẹ cho rằng con là “oan gia đời trước” trở lại đòi nợ. Cách lý giải ấy có thể giúp người lớn tự an ủi, nhưng cũng dễ khiến quan hệ gia đình thêm nặng nề nếu được xem như một kết luận chắc chắn.
“Oan gia” thường được hiểu là người có oán kết với nhau. Trong những câu chuyện về nhân duyên nhiều đời, quan hệ cha mẹ và con cái đôi khi được diễn giải bằng việc báo ân, báo oán, trả nợ hoặc đòi nợ. Tuy nhiên, không thể dựa vào tính cách của con để xác nhận một quan hệ tiền kiếp.
Một đứa trẻ khó nuôi, thường đau ốm, học chậm hoặc không vâng lời không vì thế mà trở thành “chủ nợ” của cha mẹ. Ngay cả khi người con trưởng thành có hành vi bất hiếu, ta cũng không đủ căn cứ để quả quyết họ từng là kẻ thù trở lại báo oán.
Trong Kinh Tăng chi bộ (AN 4.77), Đức Phật nêu sự vận hành của quả nghiệp là một trong những điều bất khả tư nghị, không nên suy diễn tùy tiện. Lời dạy nhắc chúng ta thận trọng trước những phán đoán chắc chắn về nghiệp quá khứ của một người.
Điều cha mẹ có thể quan sát là hành vi hiện tại của con và những hoàn cảnh liên quan. Con đang gặp khó khăn gì? Cách giáo dục có phù hợp không? Gia đình có thường xuyên căng thẳng? Những câu hỏi cụ thể giúp tìm hướng giải quyết thiết thực hơn.
Có đứa trẻ chống đối vì muốn được lắng nghe. Có người con quen đòi hỏi vì lâu nay được đáp ứng mọi mong muốn. Cũng có những mâu thuẫn xuất phát từ kỳ vọng quá cao, khi cha mẹ xem lựa chọn khác biệt của con là sự phụ bạc.
Bởi vậy, cần phân biệt hành vi gây tổn hại với việc con không sống theo ý mình. Con chọn nghề khác, muốn tự lập hay có quan điểm riêng chưa hẳn là bất hiếu. Tình thương cần có chỗ cho sự trưởng thành và quyền chịu trách nhiệm của con.
Ngược lại, nếu con nói dối, trộm cắp, xúc phạm hoặc hành hung cha mẹ, những hành vi ấy phải được nhìn nhận nghiêm túc. Không nên lấy câu “trả nghiệp” để cam chịu, bao che hay tiếp tục cung cấp điều kiện cho tổn hại xảy ra.
Lòng từ bi cần đi cùng giới hạn rõ ràng. Cha mẹ có thể thương con mà vẫn từ chối đưa tiền cho hành vi sai trái, yêu cầu con chịu trách nhiệm và tìm sự hỗ trợ phù hợp. Khi có bạo lực, bảo vệ an toàn là việc cần làm trước tiên.
Trong Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt (Trường bộ, DN 31), Đức Phật dạy về trách nhiệm hai chiều: con phụng dưỡng cha mẹ; cha mẹ ngăn con làm ác, khuyến khích điều thiện và giúp con có nghề nghiệp. Trọng tâm là xây dựng quan hệ bằng bổn phận và lòng thương.
Nếu tin vào nhân duyên nhiều đời, ta có thể dùng niềm tin ấy để nhắc mình bớt oán trách và chủ động sống thiện. Nhưng gọi con là “oan gia” ngay trước mặt con có thể khiến con cảm thấy mình không được đón nhận, chỉ là gánh nặng trong gia đình.
Cha mẹ cũng cần cho mình quyền được mệt và tìm người chia sẻ. Nuôi dạy một người con gặp nhiều khó khăn đòi hỏi sức lực, hiểu biết và sự chung tay. Tìm giúp đỡ không làm giảm tình thương hay giá trị của người làm cha mẹ.
Thay vì hỏi con có phải oan gia trở lại hay không, có lẽ nên hỏi: hôm nay mình có thể làm gì để gia đình bớt khổ? Khi bớt gán nhãn, biết đối thoại và cùng sửa những hành vi gây tổn thương, cha mẹ và con cái mới có cơ hội chuyển hóa mối quan hệ.
