Hỏi: Tôi đi làm cả ngày, công việc và gia đình khá bận rộn nên rất khó duy trì thời khóa tụng kinh, niệm Phật hay ngồi thiền dài. Có những ngày tối về chỉ muốn nghỉ ngơi. Với người bận rộn như vậy, nên chọn pháp môn nào để vẫn có thể tu tập?

(Thuận An, TP.HCM)

Ban Biên tập trả lời: Nhiều người nghĩ muốn tu phải có thật nhiều thời gian: sáng tụng kinh, tối ngồi thiền, cuối tuần đến chùa. Khi công việc cuốn đi, họ sinh tâm áy náy vì thấy mình “không tu được”. Thực ra, với người tại gia, điều quan trọng không phải làm được thật nhiều nghi thức mà là đưa sự tu tập vào chính đời sống đang diễn ra.

Đạo Phật có nhiều phương pháp tu tập như niệm Phật, thiền, tụng kinh, trì chú, quán niệm hơi thở, thực hành bố thí, giữ giới... Không nhất thiết pháp môn nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.

Người bận rộn nên tránh tâm lý chọn phương pháp thật cao sâu rồi đặt ra một thời khóa quá sức. Quyết tâm ngồi thiền một giờ mỗi ngày nhưng thực hiện được ba hôm rồi bỏ có khi không bằng mỗi ngày dành 10-15 phút thực tập đều đặn.

Nếu có duyên với pháp môn niệm Phật, có thể niệm danh hiệu Phật trong những khoảng thời gian thích hợp. Nếu hợp với thiền, hãy bắt đầu bằng vài phút theo dõi hơi thở. Người thích tụng kinh có thể đọc một đoạn kinh ngắn, sau đó suy ngẫm và thực hành một lời dạy trong ngày.

Pháp môn tốt không nhất thiết là pháp môn khiến ta làm được nhiều nhất, mà là pháp môn giúp tham, sân, si thực sự giảm xuống trong đời sống.

Có thể tu ngay giữa một ngày bận rộn

Chánh niệm đặc biệt phù hợp để đưa vào sinh hoạt thường ngày bởi không phải lúc nào cũng cần một không gian riêng.

Sáng thức dậy, thay vì lập tức cầm điện thoại, có thể dành một phút nhận biết hơi thở và ý thức mình vừa có thêm một ngày để sống. Khi ăn sáng, biết mình đang ăn. Đi bộ từ bãi xe vào cơ quan, biết từng bước chân. Trước một cuộc họp căng thẳng, thở chậm vài hơi.

Đặc biệt, lúc sân giận chính là lúc cần tu. Khi nhận một tin nhắn khiến mình khó chịu, đừng lập tức trả lời. Biết: “Tâm đang giận”. Thở một chút. Đợi cảm xúc lắng xuống rồi mới quyết định nên nói gì. Chỉ một khoảng dừng như vậy đôi khi có giá trị hơn rất nhiều thời kinh nếu sau thời kinh chúng ta vẫn dễ dàng làm tổn thương người khác. Đó chính là đưa Pháp vào cuộc sống.

Một người làm việc tám tiếng vẫn có thể thực tập chánh ngữ bằng cách không nói dối, không đâm thọc, hạn chế lời cay nghiệt. Người kinh doanh có thể tu bằng cách không gian dối vì lợi nhuận. Người làm quản lý có thể tu bằng sự công bằng và lòng bao dung. Người chăm sóc gia đình có thể tu bằng việc lắng nghe người thân mà không vừa nghe vừa nhìn điện thoại. Khi ấy, nơi làm việc cũng có thể trở thành nơi thực tập.

Bận đến đâu cũng nên có một khoảng dừng

Tuy nhiên, nói “tu trong đời sống” không có nghĩa chúng ta hoàn toàn không cần thời khóa. Nếu có thể, người bận rộn vẫn nên dành một khoảng ngắn cố định trong ngày. Có thể chỉ 10 phút vào buổi sáng hoặc trước khi ngủ. Trong khoảng thời gian ấy, tùy căn cơ mà ngồi yên theo dõi hơi thở, niệm Phật, tụng một bài kinh ngắn hoặc quán chiếu lại một ngày.

Hãy tự hỏi: hôm nay mình đã làm ai vui? Có lời nào khiến người khác tổn thương? Có lúc nào tham lam, nóng giận, ích kỷ mà mình không nhận ra? Việc gì cần sửa vào ngày mai?

Một thời khóa ngắn nhưng chân thành và đều đặn có thể tạo nên một “khoảng tĩnh” cần thiết giữa đời sống nhiều tiếng động. Và nếu hôm nào quá mệt, cũng đừng vì không hoàn thành thời khóa mà sinh tâm tự trách. Tu tập không nên trở thành thêm một chỉ tiêu phải hoàn thành. Nhận biết mình đang mệt, chăm sóc thân thể đúng mức và nghỉ ngơi cũng là một phần của đời sống có tỉnh thức.

Đừng đợi hết bận mới tu

Có lẽ đây mới là điều quan trọng nhất. Chúng ta thường nghĩ: xong dự án này sẽ tu; con lớn một chút sẽ tu; nghỉ hưu rồi sẽ tu; khi cuộc sống ổn định sẽ dành thời gian cho bản thân. Nhưng hết việc này lại đến việc khác. Đời sống hiếm khi chủ động dành cho chúng ta một khoảng hoàn toàn thảnh thơi.

Bởi vậy, đừng tìm một pháp môn để thoát khỏi sự bận rộn; hãy tìm cách tu ngay trong sự bận rộn ấy. Nếu phải chọn một nền tảng đơn giản cho người ít thời gian, có thể bắt đầu bằng ba việc: giữ giới trong đời sống, duy trì một phương pháp nhiếp tâm phù hợp và tập tỉnh thức trong những việc đang làm. Niệm Phật thì biết mình đang niệm Phật. Thở thì biết mình đang thở. Làm việc thì làm trọn vẹn việc ấy. Gặp người thì có mặt với người ấy.

Tu không nhất thiết phải thêm thật nhiều việc vào lịch sống vốn đã chật kín. Đôi khi, tu chỉ là bớt một lời nóng giận, dừng một ý nghĩ bất thiện, dành vài phút trở về với hơi thở và sống tử tế hơn với người ngay trước mặt mình.

Người bận rộn vẫn có thể tu. Quan trọng không phải chúng ta có bao nhiêu thời gian dành cho đạo, mà là trong khoảng thời gian mình đang sống, có bao nhiêu phút giây thật sự có chánh niệm và thiện tâm.

________

* Thắc mắc cần giải đáp hoặc bài vở cộng tác, hoan hỉ gửi về: info@phatgiao.org.vn